Film van de maand #12 Het einde van de eerste kunstijsbaan

5
17-12-2020
  • Tweede Wereldoorlog
  • Tilburg Trappers
  • ijshockey
  • sport
  • Tilburg
  • ijsbaan
  • schaatsen
  • Youtube
  • collectie in beeld
  • film van de maand
IJsbaan aan de Elzenstraat. Foto: Fotopersbureau Het Zuiden (fotonummer: 018142).De stad Tilburg is nauw verbonden met de ijssport. Denk maar aan de 
Ireen Wüst IJsbaan of het succes van de Tilburg Trappers in het naastgelegen IJssportcentrum Stappegoor. Lange tijd werd er geschaatst op een ijsbaan ten zuidwesten van De Buunder. De baan bestond uit onder gelopen vloeivelden die bevroren in de winter. Tilburgse IJsclub omstreek 1900. Fotograaf onbekend, fotonummer 003047.Dit is ook de plek waar de Tilburgsche IJsclub in 1886 werd opgericht. De officiële ijsbaan was vooral voor de elite, het "gewone" volk zocht schaatsvertier op ondergelopen velden en bevroren stroompjes.

De basis voor het ijshockey werd in 1938 gelegd met de oprichting van de Tilburgsche IJs Sport Club (TIJSC). De ijsbaan aan de Elzenstraat was in de eerste jaren de basis van deze club. Een primeur, want dit was de eerste kunstijsbaan van het zuiden.

De eerste kunstijsbaan in Tilburg



De geschiedenis van de kunstijsbaan begint bij de slagers van de Elzenstraat. Zij richtte in 1910 gezamenlijk ijsfabriek Nova Zembla op. Een jaar later werd dit  de naamloze vennootschap Eerste Tilburgsche IJsfabriek (Nova Zembla). In de fabriek werden circa één meter lange ijsstaven geproduceerd. Deze waren onmisbaar voor de koeling van bederfelijke producten van slagers, maar denk ook aan vishandelaren en verkopers van consumptie-ijs.

Veemarkt achter het slachthuis. Met luifel van Van Geloven. Fotograaf: Schmidlin. Fotonummer: 040769.De stap van ijsfabriek naar kunstijsbaan laat nog enkele decennia op zich wachten. In 1922 wordt Antonius van Geloven als directeur van de ijsfabriek aangesteld. Hij was zelf veehandelaar en eigenaar van het  etablissement ’t Abattoir, tegenover het Gemeentelijk slachthuis in de Enschotsestraat. Op het terrein achter het café liet Van Geloven in 1932 de Tilburgse Wielerbaan aanleggen. Deze werd vijf jaar later echter weer gesloten (zie hiervoor film van de maand #5).

Kunstijsbaan op 18 december 1938. Fotopersbureau Het Zuiden, fotonummer 018141.Uit eindelijk was het de zoon Van Geloven die het idee voor een kunstijsbaan opperde. In de winter was er minder vraag naar ijs. Zoon Piet stelde voor om de overcapaciteit te benutten ter sport en vermaak. Zo gezegd, zo gedaan. In 1938 werd de kunstijsbaan naast de fabriek aan de Elzenstraat geopend. De baan was vooral populair voor ijshockey en ijsdansen. Het succes was echter maar van korte duur, want de Tweede Wereldoorlog strooide roet in het eten. 

De sluiting van de kunstijsbaan in 1943



Ten gevolge van de oorlog moet de kunstijsbaan in 1943 alweer de deuren sluiten. Dit is echter geen stille ondergang. Op filmbeelden van deze dag zijn indrukwekkende schaatsdemonstraties en volle tribunes te zien. Alsof de verschrikking van de oorlog even niet bestaat. 

De tekst gaat verder onder de film.

 

De film opent met de toestroom van het publiek. Op de tribunes wachten toeschouwers onder het genot van rookwaar op wat komen gaat. Het ijs vult zich met jeugdige kunstrijders, maar er worden ook wedstrijden gereden. Zowel de mannen als de vrouwen strijden om de snelste tijd. Vervolgens wordt het ijs overgenomen door dansparen, die sierlijk over het bevroren oppervlak glijden. Ten slotte is er zelfs ruimte voor een komische schaatsact. Ondanks de zorgeloze ijspret is de oorlog nooit ver weg. De film besluit met beelden van overvliegende gevechtsvliegtuigen

Van ijsfabriek naar koelkast

Geallieerde militairen op de kunstijsbaan in 1945. Fotograaf Schmidlin fotonummer 650435.De Tweede Wereldoorlog betekent echter niet het definitieve einde van de kunstijsbaan aan de Elzenstraat. Na de publieke sluiting raakte de baan deels in onbruik, maar werd niet gesloopt. Na de bevrijding zorgden Canadese militairen voor de reparatie van de verwaarloosde ijsbaan. Waarna op 28 januari 1945 zelfs een ijshockey wedstrijd werd gespeeld tussen Tilburg en de Canadese geallieerden. Uiteindelijk wordt de baan in 1947 officieel heropend. Dit pakt meteen goed uit voor de ijshockeyers van de Tilburgsche IJs Sport Club. In het seizoen 1946-1947 worden zij namelijk landskampioen

Tilburg Trappers kampioen in 1947. Foto Frans van Aarle. Fotonummer 054309.Uiteindelijk wordt de definitieve sluiting van de ijsbaan veroorzaakt door de opkomst van de koelkast. In 1957 worden zowel de fabriek als de ijsbaan opgeheven. In deze periode was het ijs al verslechterd en stond er vaak een laagje water op. De sluiting betekent een tijdelijke stop van het Tilburgse ijshockey. Tot de opening van kunstijsbaan Theresia in 1964. TIJSC pakt hier de draad weer op onder de naam Tilburg Trappers. Vijf jaar later verhuizen ze naar de Pellikaanhal en vanaf 1985 hebben ze een vaste basis gevonden in de  Stappegoor-ijsbaan. Waar tot op de dag van vandaag geschaatst wordt.

3 reacties

Reageren
  1. teuntje | Dec 18, 2020
    Beste Peter, Bedankt voor je reacties. Wat leuk dat je zelf nog geschaatst hebt op de eerste kunstijsbaan van Tilburg. Ik heb je interessante aanvullingen verwerkt in de tekst en ik zal het ook toevoegen aan de beschrijving van de foto met de militairen. Groet, Teuntje (Beeld & Geluid, Regionaal Archief Tilburg).
  2. Peter Timmermans | Dec 17, 2020
    Ik heb er ijshockeywedstrijden en ijsrevues bijgewoond en ook regelmatig geschaatst. Tegen de tijd dat hij werd gesloten in 1957, stond er altijd water op de ijsbaan !  
  3. Peter Timmermans | Dec 17, 2020
    Begin 1945 werd er al gespeeld, en niet pas in 1947, onder andere op 28-1- 1945 Tilburg tegen de Canadese militairen ! Canadese militairen vonden de ijsbaan en  lieten vanuit Frankrijk buizen aanrukken om deze te repareren. Op bijgaande foto staan volgens mij deze militairen die het voor  elkaar gekregen hebben.

    Reageren

    Contact en informatie
    sluit Hulp nodig?
    We helpen je graag van maandag t/m vrijdag van 10:00 tot 16:00 en van 19:00 tot 22:00 uur via chat.
    Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag wel stellen via een e-mail naar info@regionaalarchieftilburg.nl.

    sluit Online op dit moment
    chatOnline -
    Stel een vraag