Verslag van de Verhalenmiddag CBV

Het CBV bestond van 1981 tot en met 2013. Deze vrouwen zijn elkaar na 2013 wel blijven opzoeken, maar dat ze met zovelen van toen weer bij elkaar waren, was voor het eerst in 13 jaar. Naast het vieren van de overdracht van het CBV archief, was het dus ook een reünie. 

De insteek van de middag was verhalen delen van toen onder de titel Sterke vrouwen, krachtige verhalen. Snježana Mateijevič was jarenlang directeur van het CBV. Ze vertelde over het ontstaan van de organisatie, de verhuizingen, de ontwikkelingen, de lessen die gegeven werden. Ze zette iemand uit het eerste uur van het CBV in het zonnetje, Zeyneb, destijds een van de eerste docenten voor naailessen, nu een mooie vrouw van 90 jaar. Zeyneb heeft een belangrijke rol gespeeld in de emancipatie van de vrouwen uit die beginjaren. 

Snježana gaf veel van de vrouwen in de zaal het woord om hun verhalen te vertellen. Er kwam bijvoorbeeld een verhaal voorbij over pop Sara. Deze pop had een baby in haar buik, en zo werd uitleg gegeven over zwanger zijn. De voorlichting werd gegeven in de eigen taal. Snježana en haar collega’s voelden aan waar vraag naar was. De gemeente vond lessen in de Arabische taal niet belangrijk, rekenlessen ook niet. Het CBV deed wat anderen niet deden.   

Zehra was een medewerkster die inzag dat gezondheidszorg enorm belangrijk was. Zij kwam op voor nieuwkomers en wilde thema’s bespreekbaar maken, ook seksualiteit. En ze deed dat met humor, er werd haar wel eens gevraagd om wat stiller te zijn, maar haar lessen waren gewoon met een hoop lol. Later nam de GGD haar in vaste dienst.  

Het CBV leidde vrouwen op tot intermediair. Yazgul kreeg deze opleiding. Ze begon als vrijwilliger en gaf onder andere naailes en dansles. Voor haar inzet kreeg ze een lintje van de gemeente. Ze noemt het CBV haar 2e huis. 

Voor Fetiya, een Somalische vrouw, voelt het CBV alsof het gisteren nog bestond. Ze is blij iedereen weer te zien, ze heeft hen gemist. In 1999 kwam Fetiya in Tilburg aan en voelde ze zich bij het CBV meteen thuis. Ze nam er taalles en werd er al snel vrijwilliger. Later kreeg ze een baan en ontving ze voor het eerst salaris op haar eigen naam. Ook zij is opgeleid tot intermediair. Nu heeft ze een vaste baan bij de gemeente op het gebied van gezondheidzorg. Ze zeg:  “Kijk waar het toe leidt. Ik ben met zoveel mooie bagage tot hier gekomen, dat willen we doorgeven aan onze kinderen. Het is zo jammer dat zo’n plek als het CBV er nu niet meer is.” 

44 jaar geleden kwam Nouria als kind bij het CBV. Ze vond het er prachtig en leerde er de taal. Nu is ze een volwassen vrouw, moeder. Ze werkt bij Feniks, de ontmoetingsplek voor alle vrouwen en nationaliteiten. In haar werk wil ze kracht geven aan vrouwen om ze een stap verder te helpen.  

Dan neemt Laura Lubbers van IISG het woord. Ze doet onderzoek naar werk en opleiding van buitenlandse vrouwen. Ze zegt: “Het papieren archief is overgedragen, maar eigenlijk zit hier ook een heel archief, een levend archief van verhalen”. Ze wil heel graag in gesprek komen met deelnemers én het overgedragen archief bestuderen. 

Twee medewerkers van Regionaal Archief Tilburg, Kaya van Dun en Astrid de Beer, gaan in op het belang van het bewaren. Regionaal Archief Tilburg bewaart van twaalf gemeenten de overheidsarchieven. Maar particuliere archieven zijn ook van groot belang. Die archieven, zoals van het CBV, vertellen een ander verhaal, vanuit de betrokkenen zelf. 

Groepen uit de ZMV-community, woonwagenbewoner, queers, mensen met een beperking, daar is in archieven vaak niets van te vinden. Wel óver hen, niet ván hen. Door het archief van het CBV te bewaren, blijft deze geschiedenis bewaard. Niet-Nederlandse vrouwen zijn vaak dubbel onzichtbaar. Dit archief maakt ze voor de toekomst zichtbaar. Het toont aan toekomstige generaties op welke schouders zij staan. Maar dat kan alleen als je bewaart. Bewaar je ‘t niet, dan besta je later niet, no documents, no history. 

Angela van de Kloof kwam 35 jaar geleden voor het eerst in het CBV. Dat je kunt fietsen is in veel landen helemaal geen gewoon gegeven. Zij kwam erachter dat fietsen belangrijk is voor bewegingsvrijheid, zelfstandigheid, zelfvertrouwen. Maar voor goede fietslessen heb je goede methodes nodig. Samen met anderen bij het CBV ontwikkelde Angela fietslessen. Die zijn zó goed aangeslagen, dat ze op veel plaatsen in Nederland en België werden en worden gebruikt. Het lesmateriaal kent weinig taal en veel illustraties. Door subsidie van de gemeente vanaf 1995 konden de lessen over heel Tilburg uitgebreid worden. Het was populair: er was constant een wachtlijst voor de fietslessen. Angela zag fietsen als vorm van vrouwenemancipatie en in 2003 won ze er een integratieprijs mee.  

Aziza Aboulkacem was 12 toen ze bij het CBV kwam. Nu interviewt ze vrouwen van verschillende generaties die betrokken waren bij het CBV. Vrijwel elke vrouw die zich jong bij het CBV aansloot, leerde er nieuwe dingen, ontwikkelde zich, kreeg een baan, kon zich redden in de maatschappij. En dat dankzij de stimulerende rol van het CBV. Regelmatig wordt geuit dat de vrouwen zijn waar ze zijn, vanwege het CBV. Velen zien hun moeder als rolmodel, maar de vrouwen bij het CBV die hen verder hielpen, zijn óók hun rolmodellen. De een startte een eigen modebedrijf, de ander kwam terecht als decorateur in de televisiewereld van Hilversum en zo komen er vele andere voorbeelden voorbij. 

Een gedeeld gevoel is dat het enorm jammer is dat het CBV niet meer bestaat. Feniks (Emancipatie Expertise Centrum in Tilburg) kan daarin wel een rol spelen. Jezelf zijn, jezelf ontwikkelen, saamhorigheid, dat was een kracht van CBV. Dat kan met middagen als deze, door elkaar te ontmoeten, naar elkaars verhalen te luisteren en samen te koken, eten, dansen en naar muziek te luisteren. 

Vanaf 9 april 2026 is het archief van het CBV in te zien bij Regionaal Archief Tilburg, onder archiefnummer 1831. De totale omvang is bijna 2 meter en het bevat foto’s, notulen, programmaboekjes, rapporten, brieven, documenten over fietsvriendinnen, verslagen van belangrijke bezoeken, cursusmateriaal etcetera. 

Mooi om te melden is dat er ook drie objecten zijn opgenomen in de collectie van Stadsmuseum Tilburg. Dat zijn het entreebord van het CBV, het kruispunt dat als lesmateriaal diende voor de fietslessen en een hesje dat gebruikt werd tijdens fietslessen.  

Omroep Brabant was aanwezig tijdens de middag en maakte een verslag, dat ook op de site van de NOS werd geplaatst.