Symposium en kijkdagen
Over de ontwikkeling van Tilburg in kaarten, 1760-2026
Bij menig inwoner van de gemeenten Tilburg en Goirle gaan de ogen glimmen bij de naam ‘Kaart van Zijnen’. Het is het grootste archiefstuk uit de collectie van Regionaal Archief Tilburg en is bijna onmogelijk als origineel te bekijken. Degenen die de kans hadden oog in oog te staan met de originele Kaart van Zijnen, vergeten dat niet meer.
Van 11 tot en met 13 maart 2026 kunnen liefhebbers van (oude) kaarten hun hart ophalen, want dan rollen we de kaart nog een keer uit! De laatste keer dat we dat deden was in 2011.
De Kaart van Zijnen heet eigenlijk Kaarte der Heerlykheeden van Tilborg en Goirle opgenomen door Diederik Zijnen anno 1760. Het is een manuscriptkaart, met de hand getekend dus. Met een formaat van ruim 3 bij 4 meter! Het bestrijkt een gebied van Hilvarenbeek, Berkel en Enschot tot Gilze, Loon op Zand en zelfs een randje Breda. Bedenk daar wel bij dat het om de situatie van 1760 gaat. De genoemde plaatsen waren nog erg klein, soms zelfs een gehucht.
Diederik Zijnen
De maker van de kaart, Diederik Zijnen, kreeg hier opdracht voor van Gijsbertus Steenbergensis. Deze persoon had het grondgebied van de heerlijkheid Tilburg en Goirle gekocht in 1754. Gijsbertus bekleedde diverse hoge functies zoals rijksgraaf van Hogendorp, vrijheer van Tilburg en Goirle, rentmeestergeneraal van de domeinen in de stad en Meijerij van Den Bosch. Het kasteel dat in Tilburg stond liet hij afbreken en op dezelfde plek liet hij een nieuw kasteel bouwen als zijn woonhuis, passend bij de smaak van dat moment. Na 1754 gaf hij landmeter Diederik Zijnen de opdracht voor de immense kaart. Met grote precisie heeft Zijnen het gebied in kaart gebracht, met wegen, paden, waterlopen en vennen. Bebouwing gaf hij niet aan, hoewel die er toen al wel was.
Hoogstwaarschijnlijk hing de kaart in één van de ruimtes van het kasteel, van 1760 tot aan de verkoop van het kasteel in 1858. Gijsbertus kon daarmee aan elke bezoeker laten zien hoe groot zijn grondgebied was. Na de verkoop van het kasteel schijnt de kaart cadeau te zijn gedaan aan notaris Daamen die de verkoop regelde en via hem kwam de kaart later in het bezit van de gemeente Tilburg. En zodoende kwam de kaart uiteindelijk bij Regionaal Archief Tilburg terecht.
Keigroot(s)
Het is een bijzonder werk, mogelijk de grootste 18e-eeuwse manuscriptkaart ter wereld, en één van de allergrootste archiefstukken van Nederland. Kaarten spreken daarnaast tot de verbeelding, het zijn conversatiestukken en ze kunnen een belangrijke bron zijn om de huidige situatie van je woonplaats te snappen.
Regionaal Archief Tilburg is zich bewust van het belang en de aantrekkingskracht van de Kaart van Zijnen. In 2011 bracht het honderden mensen op de been. In maart 2026 kan dit weer gebeuren.
Programma 11, 12, 13 maart
Op woensdag 11 maart is er in de middag is een symposium over cartografie. Op 12 en 13 maart staan de deuren open voor geïnteresseerde bezoekers. Dan zijn er korte presentaties, rondleidingen langs andere geëxposeerde kaarten en uiteraard is de originele Kaart van Zijnen te bekijken. Het thema is De ontwikkeling van Tilburg in kaarten, 1760-2026. Een tip: neem een verrekijker mee om alle details op de Kaart van Zijnen goed te zien!
Tijdens het symposium op 11 maart verwelkomen we de volgende sprekers:
- Jeroen Bos, conservator Kaarten & Digitaal Erfgoed VU Amsterdam, met een lezing over de atlas van Blaeu en een zakatlasje uit de 18e eeuw
- Martijn van Bommel, historicus en medewerker Regionaal Archief Tilburg, over het gebruik van GIS-software en oud kaartenmateriaal
- Kees Stegenga, Werkplaats voor Stedenbouw, over de rol en betekenissen van de Tilburgse linten in 20e en 21e eeuw
- Marcel van de Wouw, projectleider Conservering en restauratie, over het restaureren van de kaart van Zijnen
Voor het symposium is ruimte voor 80 personen. Wil je erbij zijn?
Deelname is kosteloos.
Het symposium loopt van 14.00 tot 17.00 uur (inloop vanaf 13.30 uur) en vindt plaats in de studiezaal van Regionaal Archief Tilburg.
Houdt de website en socials van ons archief in de gaten. De komende tijd blijven we je op de hoogte houden over het evenement Keigroot(s): de Kaart van Zijnen komt terug.
