- Welkom bij Regionaal Archief Tilburg
- Artikelen
- Het rampjaar 1672 in archieven (9): Baarle-Nassau
Het rampjaar 1672 in archieven (9): Baarle-Nassau
Metadata

In de archieven van Baarle-Nassau is weinig bewaard gebleven uit de periode van het Rampjaar. Daardoor kunnen we slechts een beperkt beeld schetsen van wat zich hier heeft afgespeeld.
De schaarse bronnen wijken niet af van het algemene beeld wat zich opdringt bij het beschrijven van de gebeurtenissen in andere dorpen in de omgeving. Het gebrek aan bronnen kan ook betekenen dat Baarle-Nassau voor een deel de dans ontsprongen is.
Natuurlijk had het dorp te lijden onder de betaling van de contributies aan de Fransen. Daaraan ontkwam geen enkel dorp. Het was niet zo dat elk dorp afzonderlijk werd aangeslagen. De aanslagen waren ten laste van de hele Baronie van Breda en werden omgeslagen per dorp. In het archief van het dorpsbestuur zitten dan ook vaak lijsten met bedragen per dorp.
Al in 1674 richten de bestuurders van de dorpen in de Baronie van Breda zicht tot de overheid om te vragen de jaarlijkse verponding (een vorm van belasting) te verlagen. Ze betoogden dat zij in 1672 en 1673 excessive groote onkosten ende deboursementen hebben betaald die verre boven haar vermogen lagen. Zij noemen zich dan ook in de aanhef van het verzoekschrift de arme ende geruïneerde regenten ende ingesetenen der Barronie van Breda.
De dorpen in de baronie dachten dat de extra uitgaven gecompenseerd zouden worden door een lagere aanslag in de verponding maar dat bleek niet het geval. Ze gebruikten het argument dat de dorpen in de Meijerij van ’s-Hertogenbosch wel zijn gecompenseerd. Zij rekenden op coulance terwijl slands ontfangers eghter met rigoreuse executien tot invorderinghe de supplianten drijgen. De nood is hoog dus komen de bestuurders sich in alle onderdanicheidt werpen aen de voeten van uwe Hoogheijt haren genadigen heer. Die laat zich van zijn beste kant zien en besloot op 3 mei 1674 opdracht te geven aan de Raad van State om positief op dit verzoekschrift te reageren en dat de dorpen aen haere verpondingen gecort mogen werden.
Alles bij elkaar ging het om aanzienlijke hoeveelheden en dito bedragen. Zo zijn er op 8 november 1672 maar liefst zeven regimenten Spaanse ruiters een dag ingekwartierd in Baarle-Nassau. Deze ruiters werden vergezeld met al henne bijhebbende volckeren, knechts ende peerden. Dat kostte de Baarlese gemeenschap eene somme van twee duijsent seven hondert seven en vijftich gulden. Daar kwam nog bij eene groote quantiteijt aen penningen die de innegesetenen door vele der voors. Ruijters alsdoen sijn affgeperst. Een forse aanslag op de welvaart van het dorp.
In 1672 en 1673 kwamen daar nog veel meer onkosten bij. In 1672 heeft het dorp aan de ruiterij van de Prins van Vaudemont moeten leveren gedurende 105 dagen, dagelijks 9000 pond hooi. In geld was dat 11.340 gulden. In dezelfde periode moesten ze ook hooi leveren aan de Ruijterij vanden staet gedurende 79 dagen, 9900 pond hooi per dag voor een bedrag van 9385 gulden en 4 stuivers. In 1673 kwam daar daar nog eens een bedrag van 12.432 gulden en 19 stuivers bij voor de leverantie van hooi aan de regimenten van de graaf van Nassau en overste Eppo. Om maar aan te geven dat het niet om kinderachtige bedragen ging voor een kleine gemeenschap als Baarle-Nassau.
Baarle-Nassau ontkwam niet aan het leveren van pioniers aan het beleg van Maastricht in 1676, net zo min als de andere dorpen in de Baronie. Hun contingent bedroeg 46 pioniers en 2 karren met 2 paarden. In de dorpsvergadering van 25 juli 1676 stond dit op de agenda en nam het dorpsbestuur de besluiten ook over de betaling van deze pioniers en karren.
^ fragment van de notulen van het dorpsbestuur van 8 augustus 1678 waarin de kwestie van brant, plunderinge, off gevanckenisse en diergelijcke wordt aangekaart. Klik voor originele scan.
Tegen het eind van de oorlog kwam Baarle-Nassau nog een keer in het nauw. In de dorpsvergadering van 8 augustus 1678 stelde stadhouder Van Heijst aan de orde de grouwelijcke dreijgementte bij de fransche van maestricht gedaen over d’achterstallige contributien der Baronnije van Breda en vracht watmen in saecke er soo swaere ongelegentheden sal doen. Van Heijst en schepen Niclaes Verelst zullen dit bespreken in de landsvergadering in Breda die op 9 augustus plaatsvond en willen daar een resolutie ende contract als tot welstant deser gemeente te raede sullen vinden te behooren aan laten nemen.
Daar bleef het niet bij. Het dorp maakte een overzicht op van kosten die burgers hadden moeten maken. De hiervoor genoemde Jan van Ghiels staat er in, maar ook Huijbrecht Adriaen Borsten die haver met zakken moest leveren voor een bedrag van 29 gulden. Peeter Aert Lemans moest ook zijn paard afstaan, waarvoor hij 75 gulden vroeg. Meer inwoners raakten hun paard kwijt. De weduwe Jan Philipsen van Bedaff verloor haver die nog op het veld stond, samen met inboedel en gaf de soldaten kost en drank. Martten vande Corputh, de weduwe Cornelis vander Linde, Cornelis Tuijtelaers en Hendrick Dielis Janssen hadden allemaal schade aan hun veltvruchten. Stadhouder van Heijst declareerde 65 gulden en 19 stuivers vanwege verteringen in zijn huis gedaan door de Franse soldaten en het paard dat ze met zich mee genomen hadden.
Al met al leden ook de inwoners van Baarle Nassau onder de gevolgen van de militaire activiteit van zowel de Fransen als de eigen troepen. Deze legers leefden van het land waar ze doorheen trokken of verbleven. Daar was geen ontkomen aan. Ondanks compensatie via verlaagde belastingen of andere vergoedingen bleef er onder de streep minder geld over voor de eigen inwoners.
In deze serie:
Het Rampjaar 1672 in archieven (1)
Het Rampjaar 1672 in archieven (2): Geertruidenberg
Het Rampjaar 1672 in archieven (3): 's Gravenmoer
Het Rampjaar 1672 in archieven (4): Loon op Zand
Het Rampjaar 1672 in archieven (5): Hilvarenbeek
Het Rampjaar 1672 in archieven (6): Oosterhout
Het Rampjaar 1672 in archieven (7): Terheijden
Het Rampjaar 1672 in archieven (8): Udenhout


Reageren
Reacties (0)
Er zijn nog geen reacties. Wees de eerste!